Khi những cơn gió heo may mang theo cái se lạnh của những ngày cuối thu, cũng là lúc vùng sông nước thôn Xuân Áng, xã Hà Nam bước vào mùa cà ra. Dọc theo dòng sông Rạng chảy qua địa bàn xã, những con nước lên xuống theo nhịp thủy triều lại mang đến thứ sản vật dân dã mà quý giá, góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của quê hương và niềm vui trong cuộc sống của người dân ven sông.
Người xưa có câu: “Cua tháng ba, cà ra tháng mười” để nhắc nhớ về mùa cà ra trong năm. Khoảng tháng chín, tháng mười âm lịch, khi thời tiết chuyển lạnh cũng là thời điểm cà ra thường chắc thịt, nhiều gạch và thơm ngon. Đây là loài cua có đôi càng phủ lớp lông mềm đặc trưng, sinh sống ở những khu vực sông nước có điều kiện tự nhiên phù hợp. Khác với các loại cua đồng quen thuộc, cà ra mang hương vị riêng, được nhiều thực khách ưa chuộng và tìm mua mỗi khi vào mùa.
Chảy qua địa bàn xã Hà Nam, sông Rạng không chỉ góp phần tạo nên cảnh quan sông nước thanh bình mà còn gắn bó mật thiết với đời sống, sinh kế của người dân địa phương. Những bãi bồi ven sông, những con nước theo mùa là môi trường sinh sống của nhiều loài thủy sản tự nhiên, trong đó có cà ra. Với người dân thôn Xuân Áng, mùa cà ra đã trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống lao động, gắn liền với kinh nghiệm khai thác sản vật được tích lũy qua nhiều năm.
Khi con nước thuận lợi, người dân lại chuẩn bị rọ, lưới và các dụng cụ đánh bắt, tranh thủ thời điểm thích hợp để khai thác. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên trì, kinh nghiệm và am hiểu đặc tính của loài cua này. Những mẻ cà ra tươi ngon sau mỗi chuyến đi không chỉ đem lại niềm vui mà còn góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho các gia đình. Chính sự cần mẫn của những người lao động ven sông đã làm nên nét đẹp bình dị trong mùa cà ra nơi đây.
Sức hấp dẫn của cà ra trước hết nằm ở phần thịt chắc, thơm ngọt cùng lớp gạch béo ngậy. Từ nguyên liệu này, người dân có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như cà ra hấp, rang muối, rang me, om lá lốt hay nấu lẩu. Mỗi cách chế biến mang một hương vị riêng nhưng đều giữ được nét đặc trưng của sản vật vùng sông nước. Đặc biệt, giữa tiết trời se lạnh, một đĩa cà ra hấp sả nóng hổi, đỏ au, thơm lừng hay nồi lẩu cà ra đậm đà càng khiến thực khách khó lòng cưỡng lại. Vị ngọt tự nhiên của thịt, vị béo bùi của gạch hòa quyện cùng gia vị tạo nên món ngon dân dã nhưng đầy sức hấp dẫn.
Không chỉ góp phần làm phong phú thêm văn hóa ẩm thực, cà ra còn mang giá trị kinh tế và tiềm năng trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương. Trong bối cảnh nhu cầu thưởng thức các món ăn dân dã, có nguồn gốc tự nhiên ngày càng được quan tâm, việc quảng bá sản vật cà ra gắn với bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo thêm sinh kế cho người dân.
Bên cạnh khai thác giá trị kinh tế, việc bảo vệ môi trường sinh thái sông Rạng, giữ gìn nguồn nước và khai thác thủy sản hợp lý có ý nghĩa quan trọng nhằm duy trì nguồn lợi tự nhiên lâu dài. Bởi mỗi mùa cà ra không chỉ mang đến những món ăn ngon mà còn là minh chứng cho sự gắn bó hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa cuộc sống lao động với dòng sông quê hương.
Mùa cà ra rồi sẽ qua theo từng con nước, nhưng hương vị ngọt thơm, béo bùi của thứ đặc sản dân dã ấy vẫn còn đọng lại. Để rồi mỗi độ cuối thu, khi gió heo may trở về trên dòng sông Rạng, người dân Xuân Áng lại háo hức đón chờ một mùa cà ra mới – mùa của sản vật quê hương, của niềm vui lao động và những giá trị bình dị mà đáng quý nơi vùng đất Hà Nam.
BBT