Xã Hà Nam

Thôn, tổ dân phố là những thiết chế tự quản quan trọng, giữ vai trò cầu nối trực tiếp giữa chính quyền cơ sở với Nhân dân. Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, hiệu quả hoạt động của thôn, tổ dân phố có tác động trực tiếp đến chất lượng quản trị ở cơ sở. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 01/7/2025 đã đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố. Họ không chỉ thực hiện vai trò đại diện cộng đồng dân cư mà còn tham gia tích cực vào việc tuyên truyền, vận động Nhân dân, phối hợp thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, hỗ trợ chính quyền cấp xã trong triển khai các chủ trương, chính sách và ứng dụng công nghệ số ở cơ sở. Trong bối cảnh đó, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/5/2026 đã sửa đổi, bổ sung nhiều tiêu chuẩn quan trọng đối với Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ này.

1. Khung pháp lý mới về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố

Theo quy định mới tại Nghị định số 185/2026/NĐ-CP về tiêu chuẩn của thôn, tổ dân phố thì quy mô số hộ gia đình có sự thay đổi so với trước: Riêng thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh: Thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên; Ở vùng đồng bằng sông Hồng (trong đó có thành phố Hải Phòng): Thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ gia đình trở lên… Số lượng người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định không quá 3 người, gồm: Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố và Trưởng ban Công tác Mặt trận. Tổ trưởng là người hoạt động không chuyên trách, có nhiệm kỳ 5 năm do người dân trực tiếp bầu; việc bố trí thêm người hỗ trợ do HĐND cấp tỉnh quyết định căn cứ điều kiện thực tế và khả năng ngân sách. 

2. Sự thay đổi trong tiêu chuẩn Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố

Quy định cụ thể về độ tuổi: Ngoài những tiêu chuẩn chung mang tính kế thừa các quy định trước đây, như: “Có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu; có uy tín trong cộng đồng dân cư; được Nhân dân tín nhiệm; bản thân và gia đình gương mẫu về đạo đức, lối sống, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước”; tại Điều 7 của Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố: “Là công dân Việt Nam cư trú thường xuyên tại địa bàn xã, phường, đặc khu từ 21 tuổi trở lên, ưu tiên người trong độ tuổi lao động theo quy định; có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao”. So với các quy định trước đây chủ yếu nhấn mạnh yếu tố uy tín, sức khỏe và khả năng thực hiện nhiệm vụ, việc quy định cụ thể độ tuổi tối thiểu đã góp phần chuẩn hóa điều kiện nhân sự, bảo đảm người được bầu có đủ năng lực hành vi, kinh nghiệm xã hội và khả năng đáp ứng yêu cầu công tác ngày càng cao ở cộng đồng dân cư. Đồng thời, quy định này cũng thể hiện chủ trương trẻ hóa đội ngũ cán bộ ở cơ sở, tạo điều kiện để những cá nhân có trình độ, năng lực và tinh thần đổi mới tham gia công tác cộng đồng.

Yêu cầu về năng lực số và ứng dụng công nghệ thông tin: Trong các tiêu chuẩn mới, yêu cầu về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin được xem là bước đột phá quan trọng của Nghị định số 185/2026/NĐ-CP; theo đó, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; thực hiện công tác thống kê, tổng hợp, báo cáo và triển khai các nhiệm vụ được giao. Đây là sự thay đổi có tính chất nền tảng trong tư duy xây dựng đội ngũ người hoạt động ở cộng đồng dân cư. Nếu như trước đây tiêu chuẩn chủ yếu tập trung vào yếu tố uy tín xã hội thì hiện nay tiêu chuẩn này đã mở rộng sang yêu cầu về năng lực số và khả năng thích ứng với môi trường quản trị điện tử. Điều này hoàn toàn phù hợp trong điều kiện hiện hiện nay khi yêu cầu về chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai mạnh mẽ và trở thành điều kiện tiên quyết để có thể giải quyết khối lượng công việc đồ sộ một cách kịp thời.

Sau sáp nhập, vị trí của người đứng đầu thôn, khu dân cư cũng cũng có sự thay đổi. Trưởng thôn hay tổ trưởng tổ dân phố hiện nay không chỉ là người nắm tình hình địa bàn mà còn phải biết sử dụng công nghệ thông tin, tiếp nhận và xử lý công việc trên môi trường số; đồng thời, có khả năng điều hành và kết nối cộng đồng. Đây là những yêu cầu rất khác so với trước đây. Yêu cầu về năng lực số trở Những quy định mới về tiêu chuẩn Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trong Nghị định số 185/2026/NĐ-CP không đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật lập pháp mà phản ánh tư duy đổi mới trong quản trị địa phương. Từ chỗ coi trọng chủ yếu yếu tố uy tín xã hội, pháp luật hiện hành đã hướng tới xây dựng đội ngũ những người đứng đầu cộng đồng dân cư có đủ phẩm chất, năng lực quản trị, kỹ năng số và khả năng tổ chức thực tiễn. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, góp phần nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở, phát huy dân chủ và xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.

BBT